فرض کنید چند ماه از شروع کارتان گذشته، اما هنوز معاینات طب کار را انجام ندادهاید. احتمالاً تا وقتی مشکلی ندارید، این موضوع را جدی نمیگیرید. اما اگر حادثهای رخ بدهد یا بیماریتان به شرایط کار مربوط باشد، نبود سوابق پزشکی دردسرساز میشود. در این مواقع، این سوال پیش میآید که اگر طب کار نرویم چه میشود؟ در این شرایط، کارفرما چه مسئولیتی دارد؟ وضعیت بیمه و حقوق قانونی کارگر چه خواهد شد؟
پاسخ دقیق به پرسش اگر طب کار نرویم چه میشود، به نوع شغل و مقررات مربوط به آن بستگی دارد. در مشاغلی که انجام معاینات در بدو استخدام یا به صورت دورهای الزامی است، نادیده گرفتن آن ممکن است برای کارگر و کارفرما مشکل ایجاد کند.
طب کار چیست و چرا پیش از استخدام انجام میشود؟
طب کار برای این است که مشخص شود فرد از نظر جسمی و سلامتی، آمادگی انجام شغل موردنظر را دارد یا نه؟ در این معاینات، پزشک شرایط کاری و خطرات احتمالی آن را در نظر میگیرد و سلامت فرد را از جنبههای مرتبط بررسی میکند. برای مثال، کسی که با مواد شیمیایی سروکار دارد، به بررسیهای متفاوتی نسبت به راننده ماشینآلات سنگین نیاز دارد، چون خطرات این دو شغل با هم فرق میکند.
یکی از سوالات رایج کارگران این است که اگر طب کار نرویم چه میشود و اصلاً چرا باید قبل از شروع کار، وضعیت سلامتمان را بررسی کنیم؟ در جواب باید گفت که وقتی این معاینات انجام نشوند، ممکن است بعضی مشکلات جسمی از همان ابتدا تشخیص داده نشوند. در نتیجه ممکن است بعدها مشخص نباشد که بیماری پیش از استخدام وجود داشته یا در اثر شرایط محیط کار به وجود آمده است.
عواقب نرفتن به طب کار از نظر قانونی چیست؟
برای بررسی عواقب نرفتن به طب کار باید میان مسئولیت کارفرما و وضعیت کارگر تفاوت قائل شد. طبق ماده ۹۲ قانون کار، کارگاههایی که کارکنانشان به دلیل نوع فعالیت در معرض بیماریهای شغلی قرار دارند، باید برای هر کارگر پرونده پزشکی تشکیل دهند. علاوه بر این، دستکم سالی یک بار معاینات و آزمایشهای لازم را انجام دهند. ضمن اینکه نتایج این بررسیها باید در پرونده پزشکی کارکنان ثبت شود. البته نرفتن به طب کار برای همه افراد و در تمام مشاغل تخلف قانونی محسوب نمیشود. این موضوع به نوع شغل و مقررات مربوط به معاینات استخدامی و دورهای بستگی دارد.
مسئولیت کارفرما در صورت انجام ندادن معاینات
در مشاغلی که انجام معاینات طب کار الزامی است، اگر کارگر برای این معاینات مراجعه نکند، ممکن است در روند استخدام یا ادامه کار با مشکل مواجه شود. برای همین، وقتی میپرسیم اگر طب کار نرویم چه میشود، باید مسئولیت کارگر و کارفرما را جداگانه بررسی نماییم. کارفرما موظف است کارکنان را به مراکز مجاز معرفی کند و نتیجه معاینات را در پرونده پزشکی آنها ثبت کند. طبق ماده ۹۱ قانون کار، کارفرما باید شرایط ایمن کار را فراهم نماید و آموزشهای لازم درباره استفاده از تجهیزات حفاظتی را به کارکنان بدهد. معاینات طب کار هم بخشی از همین مسئولیتهاست.
آیا کارگر به دلیل نرفتن به طب کار جریمه میشود؟
اینکه کارگر به دلیل نرفتن به طب کار جریمه میشود یا نه، با شرایط شغلی و مقررات مربوط به آن مرتبط است. بنابراین، در پاسخ به این سوال که اگر طب کار نرویم چه میشود، نمیتوان یک جواب واحد داد. ماده ۹۲ قانون کار، کارگاههای مشمول را به انجام معاینات دورهای ملزم کرده، اما برای هر کارگری که یک بار به طب کار مراجعه نکند، جریمه مشخصی تعیین نکرده است. اگر کارفرما برای انجام معاینه اقدام کرده باشد و کارگر از مراجعه خودداری کند، پیامدهای این رفتار با توجه به شرایط استخدام و مقررات مربوط بررسی میشود.
اگر طب کار نرویم و در محیط کار حادثهای رخ دهد چه میشود؟
یکی از مهمترین نگرانیها درباره عواقب نرفتن به طب کار زمانی مطرح میشود که کارگر در محیط کار دچار حادثه شود. در این شرایط، ممکن است این پرسش پیش بیاید که آیا نداشتن معاینات پزشکی، مسئولیت حادثه را متوجه کارگر میکند یا کارفرما باید پاسخگو باشد؟ پاسخ به این موضوع به علت حادثه، وظایف قانونی طرفین، شرایط محیط کار و مدارک موجود بستگی دارد.

۱. اگر طب کار نرویم چه میشود: بررسی مسئولیت کارفرما در حادثه
اگر کارگری هنگام کار با دستگاه آسیب ببیند، ابتدا باید علت حادثه و میزان قصور احتمالی بررسی شود. در صورتی که مشخص شود کارفرما بدون توجه به وضعیت جسمی کارگر او را به کاری نامتناسب گمارده یا نکات ایمنی را رعایت نکرده، نرفتن کارگر به طب کار مسئولیت کارفرما را از بین نمیبرد. طبق ماده ۹۵ قانون کار، در صورت رعایت نکردن مقررات ایمنی و بهداشت کار و وقوع حادثه، کارفرما یا مسئول مربوطه ممکن است مسئولیت حقوقی و کیفری داشته باشد.
۲. آیا نداشتن برگه طب کار باعث محرومیت از دیه یا بیمه میشود؟
در صورت بروز حادثه در محیط کار، اگر طب کار نرویم چه میشود؟ آیا کارگر حق دریافت خسارت یا دیه را از دست میدهد؟ خیر، نداشتن برگه طب کار به تنهایی باعث محرومیت از این حقوق نمیشود. در چنین شرایطی، علت حادثه و مدارک پزشکی بررسی میشوند. در صورتی که قصور کارفرما در رعایت نکات ایمنی ثابت شود، ممکن است مسئول شناخته شود. اگرچه نبود سوابق طب کار، بررسی وضعیت سلامت کارگر پیش از استخدام را دشوارتر میکند.
۳. نقش طب کار در اثبات بیماریهای ناشی از کار
بعضی بیماریهای شغلی یک شبه بروز نمیکنند. گاهی اوقات سالها کار در محیطهای پر از گرد و غبار، سر و صدا یا مواد شیمیایی طول میکشد تا علائم آنها ظاهر شود. اگر معاینات دورهای انجام نشده باشد، تشخیص زمان شروع بیماری و ارتباط آن با شغل فرد دشوارتر خواهد بود. ماده ۹۲ قانون کار هم به این موضوع توجه دارد. اگر مشخص شود که کارگر به دلیل نوع کار خود دچار بیماری شده است یا در معرض ابتلا به بیماری قرار دارد، طبق این ماده باید با تایید شورای پزشکی به شغل مناسب دیگری منتقل شود. البته به شرطی که این جابجایی باعث کاهش حقوق او نشود.
اگر طب کار نرویم، چه مشکلاتی برای سلامت خودمان ایجاد میکنیم؟
برخی از مشکلات شغلی به تدریج و بدون نشانههای واضح ایجاد میشوند: مثل کم شنوایی در محیطهای پرسر و صدا یا مشکلات تنفسی ناشی از گرد و غبار و مواد شیمیایی. معاینات دورهای طب کار به تشخیص زودهنگام این آسیبها کمک میکنند تا در صورت نیاز، شرایط کار تغییر کند یا بررسیهای بیشتری انجام شود.
اگر طب کار نرویم چه میشود: نکات پایانی
در پاسخ به این سوال که اگر طب کار نرویم چه میشود، باید شرایط شغلی و قوانین مربوط به آن را در نظر گرفت. اگر معاینات طب کار برای استخدام الزامی باشد، انجام ندادن آنها ممکن است مانع تکمیل مراحل استخدام شود. ضمن اینکه در طول دوران اشتغال، نادیده گرفتن معاینات دورهای در مشاغل مشمول، برای کارفرما تبعات قانونی دارد. از سوی دیگر، اگر حادثهای رخ دهد یا بیماری شغلی تشخیص داده شود، نبود سوابق پزشکی ممکن است بررسی شرایط سلامت فرد و علت بروز مشکل را سختتر کند. البته نرفتن به طب کار به خودی خود به معنای از دست دادن حقوق بیمهای یا مقصر شناخته شدن کارگر نیست. آنچه اهمیت دارد، شرایط پرونده و مسئولیت هر یک از طرفین است.